ಕಾತ್ಯಾಯಿನಿ ದೇವಿಯು ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮದಲ್ಲಿ ಆರಾಧಿಸಲ್ಪಡುವ ಮಹಾದೇವಿಯ ಅತ್ಯಂತ ಶಕ್ತಿಶಾಲಿ ಮತ್ತು ಉಗ್ರ ರೂಪಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ.ಇವಳು ನವದುರ್ಗೆಯರಲ್ಲಿ ಆರನೆಯ ದೇವಿಯಾಗಿದ್ದು,ಶರನ್ನವರಾತ್ರಿ ಹಬ್ಬದ ಆರನೇ ದಿನದಂದು ಇವಳನ್ನು ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಪೂಜಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.
ಮಹಿಷಾಸುರನೆಂಬ ರಾಕ್ಷಸನನ್ನು ಸಂಹರಿಸಿದ ಕಾರಣ ಇವಳನ್ನು ಮಹಿಷಾಸುರಮರ್ದಿನಿ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ದೇವಿಯ ಹುಟ್ಟು ಮತ್ತು ಹೆಸರು:ಋಷಿ ಕಾತ್ಯಾಯನನ ಮಗಳು:ಪುರಾಣಗಳ ಪ್ರಕಾರ,ಕಾತ್ಯಾಯನ ಎಂಬ ಮಹರ್ಷಿಗಳಿಗೆ ಮಕ್ಕಳಿಲ್ಲದ ಕಾರಣ ಅವರು ದೇವಿಯನ್ನು ಕುರಿತು ತಪಸ್ಸು ಮಾಡಿದರು.ಅವರ ತಪಸ್ಸಿಗೆ ಮೆಚ್ಚಿ ದೇವಿಯು ಅವರ ಮಗಳಾಗಿ ಜನಿಸಿದಳು. ಆದ್ದರಿಂದಲೇ ಆಕೆಗೆ “ಕಾತ್ಯಾಯಿನಿ”(ಕಾತ್ಯಾಯನನ ಮಗಳು)ಎಂಬ ಹೆಸರು ಬಂತು. ದೈವಿಕ ಶಕ್ತಿಗಳ ಸಮ್ಮಿಲನ: ವಾಮನ ಪುರಾಣದ ಪ್ರಕಾರ,ಮಹಿಷಾಸುರ ದಬ್ಬಾಳಿಕೆಯನ್ನು ತಡೆಯಲು ಬ್ರಹ್ಮ,ವಿಷ್ಣು ಮತ್ತು ಶಿವ ಸೇರಿದಂತೆ ಎಲ್ಲಾ ದೇವತೆಗಳ ಕೋಪ ಮತ್ತು ದೈವಿಕ ಶಕ್ತಿಗಳ ಕಿರಣಗಳು ಒಂದಾಗಿ ಕಾತ್ಯಾಯನ ಋಷಿಯ ಆಶ್ರಮದಲ್ಲಿ ದೇವಿಯ ರೂಪ ಪಡೆದವು.
ದೇವಿಯ ಸ್ವರೂಪ ಮತ್ತು ಸಂಕೇತಗಳು, ಆಯುಧಗಳು:
ದೇವಿಯು ಬಂಗಾರದಂತೆ ಹೊಳೆಯುವ ಪ್ರಕಾಶಮಾನವಾದ ದಿವ್ಯ ವರ್ಣವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಾಳೆ ಮತ್ತು ಸಿಂಹದ ಮೇಲೆ ಸವಾರಿ ಮಾಡುತ್ತಾಳೆ.
ಇವಳಿಗೆ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ನಾಲ್ಕು ಕೈಗಳಿದ್ದು, ಒಂದು ಕೈಯಲ್ಲಿ ತೀಕ್ಷ್ಣವಾದ ಖಡ್ಗವನ್ನು ಮತ್ತು ಇನ್ನೊಂದು ಕೈಯಲ್ಲಿ ಪದ್ಮವನ್ನು (ಕಮಲ) ಧರಿಸಿದ್ದಾಳೆ. ಉಳಿದ ಎರಡು ಕೈಗಳು ಭಕ್ತರ ಭಯವನ್ನು ದೂರಮಾಡುವ ಅಭಯ ಮುದ್ರೆ ಹಾಗೂ ವರವನ್ನು ಕರುಣಿಸುವ ವರದ ಮುದ್ರೆಯನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತವೆ. (ಕೆಲವು ಪುರಾಣ ಗ್ರಂಥಗಳಲ್ಲಿ ದೇವಿಗೆ 18 ಕೈಗಳಿರುವ ಉಲ್ಲೇಖವೂ ಇದೆ).
ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣ ಮತ್ತು ಕಾತ್ಯಾಯಿನಿ ವ್ರತ:
ಭಾಗವತ ಪುರಾಣದ ಪ್ರಕಾರ, ದ್ವಾಪರ ಯುಗದಲ್ಲಿ ಗೋಕುಲದ ಗೋಪಿಕೆಯರು ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನನ್ನು ತಮ್ಮ ಪತಿಯಾಗಿ ಪಡೆಯಲು ಇಡೀ ಮಾರ್ಗಶಿರ ಮಾಸದಲ್ಲಿ ಯಮುನಾ ನದಿಯ ದಡದಲ್ಲಿ ಮಣ್ಣಿನ ಕಾತ್ಯಾಯಿನಿ ದೇವಿಯ ವಿಗ್ರಹವನ್ನು ಮಾಡಿ “ಕಾತ್ಯಾಯಿನಿ ವ್ರತ” ಆಚರಿಸಿದ್ದರು. ಈ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ ಇಂದಿಗೂ ಅವಿವಾಹಿತ ಯುವತಿಯರು ಶೀಘ್ರ ವಿವಾಹಕ್ಕಾಗಿ ಮತ್ತು ಯೋಗ್ಯ ಪತಿಯನ್ನು ಪಡೆಯಲು ಈ ದೇವಿಯನ್ನು ಆರಾಧಿಸುತ್ತಾರೆ. ಪೂಜಾ ಮಹತ್ವ ಮತ್ತು ಪ್ರಯೋಜನಗಳು:
ವಿವಾಹದ ಅಡೆತಡೆಗಳ ನಿವಾರಣೆ: ಜಾತಕದಲ್ಲಿರುವ ವಿವಾಹ ದೋಷಗಳು ಅಥವಾ ಕಳತ್ರ ದೋಷಗಳು ಕಾತ್ಯಾಯಿನಿ ದೇವಿಯ ಆರಾಧನೆಯಿಂದ ದೂರವಾಗುತ್ತವೆ ಎಂಬ ಬಲವಾದ ನಂಬಿಕೆಯಿದೆ.
ಗುರು ದೋಷ ನಿವಾರಣೆ: ಜ್ಯೋತಿಷ್ಯ ಶಾಸ್ತ್ರದ ಪ್ರಕಾರ, ಕಾತ್ಯಾಯಿನಿ ದೇವಿಯು ಬೃಹಸ್ಪತಿ (ಗುರು) ಗ್ರಹವನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸುತ್ತಾಳೆ. ಇವಳ ಪೂಜೆಯಿಂದ ಗುರು ದೋಷಗಳು ನಿವಾರಣೆಯಾಗಿ ಜ್ಞಾನ, ಕೀರ್ತಿ ಮತ್ತು ಐಶ್ವರ್ಯ ಲಭಿಸುತ್ತದೆ.
ಶತ್ರು ನಾಶ: ಉಗ್ರ ಸ್ವರೂಪಿಯಾದ ಈ ದೇವಿಯ ಉಪಾಸನೆಯಿಂದ ನಕಾರಾತ್ಮಕ ಶಕ್ತಿಗಳು, ಭಯ ಮತ್ತು ಶತ್ರುಗಳ ಕಾಟದಿಂದ ಮುಕ್ತಿ ಸಿಗುತ್ತದೆ.
ಪ್ರಿಯವಾದ ನೈವೇದ್ಯ: ಕಾತ್ಯಾಯಿನಿ ದೇವಿಗೆ ಜೇನುತುಪ್ಪ ಮತ್ತು ಜೇನುತುಪ್ಪದಿಂದ ಮಾಡಿದ ಸಿಹಿ ತಿಂಡಿಗಳನ್ನು ನೈವೇದ್ಯವಾಗಿ ಅರ್ಪಿಸುವುದು ಅತ್ಯಂತ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ.
