ಕಾಳರಾತ್ರಿ ದೇವಿಯು ನವದುರ್ಗೆಯರಲ್ಲಿ ಏಳನೇ ರೂಪವಾಗಿದ್ದು,ಅತ್ಯಂತ ಉಗ್ರ ಹಾಗೂ ಶಕ್ತಿಶಾಲಿ ದೇವತೆಯಾಗಿದ್ದಾಳೆ.ಆಶ್ವಯುಜ ಮಾಸದ ನವರಾತ್ರಿ ಹಬ್ಬದ ಏಳನೇ ದಿನದಂದು(ಸಪ್ತಮಿ) ಈಕೆಯನ್ನು ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಪೂಜಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.ಕಾಳರಾತ್ರಿ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ “ಕಾಲ”ಎಂದರೆ ಸಮಯ ಅಥವಾ ಸಾವು ಮತ್ತು “ರಾತ್ರಿ”ಎಂದರೆ ಕತ್ತಲು ಎಂದರ್ಥ.ಕತ್ತಲೆಯನ್ನು ಸವರಿ ಬೆಳಕನ್ನು ತರುವ ಹಾಗೂ ಅಜ್ಞಾನವನ್ನು ನಾಶಪಡಿಸುವ ದೇವತೆ ಈಕೆ.ತಾಯಿ ಕಾಳರಾತ್ರಿಯ ಆರಾಧನೆಯಿಂದ ಭಕ್ತರು ಭಯಮುಕ್ತರಾಗುತ್ತಾರೆ. ದೇವಿಯ ಸ್ವರೂಪ ಮತ್ತು ಸಂಕೇತಗಳು: ರೂಪ ಮತ್ತು ಬಣ್ಣ:ದೇವಿಯ ಮೈಬಣ್ಣವು ದಟ್ಟವಾದ ಕತ್ತಲೆಯಂತೆ ಕಪ್ಪಗಿದೆ.ಆಕೆಯ ಕೇಶರಾಶಿ ಹರಡಿಕೊಂಡಿದ್ದು, ಕುತ್ತಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಮಿಂಚಿನಂತೆ ಹೊಳೆಯುವ ಹಾರವನ್ನು ಧರಿಸಿದ್ದಾಳೆ. ಕಣ್ಣುಗಳು ಮತ್ತು ಶ್ವಾಸ:ದೇವಿಗೆ ಮೂರು ಕಣ್ಣುಗಳಿದ್ದು,ಅವು ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡದಂತೆ ದುಂಡಗಾಗಿವೆ.ಆಕೆಯ ಉಸಿರಾಟದೊಂದಿಗೆ ಮೂಗಿನಿಂದ ಅಗ್ನಿ ಜ್ವಾಲೆಗಳು ಹೊರಹೊಮ್ಮುತ್ತವೆ. ಹಸ್ತಗಳು:ದೇವಿಗೆ ನಾಲ್ಕು ಕೈಗಳಿವೆ.ಎಡಗೈಗಳಲ್ಲಿ ಚೂಪಾದ ಖಡ್ಗ ಮತ್ತು ಕಬ್ಬಿಣದ ಮುಳ್ಳಿನ ಆಯುಧವನ್ನು (ಪಾಶ)ಹಿಡಿದಿದ್ದಾಳೆ.ಬಲಗೈಗಳು ಭಕ್ತರಿಗೆ ಅಭಯ ಮತ್ತು ವರವನ್ನು ನೀಡುವ ಮುದ್ರೆಗಳಲ್ಲಿವೆ(ಅಭಯ ಮತ್ತು ವರದ ಮುದ್ರೆ). ವಾಹನ:ಕಾಳರಾತ್ರಿ ದೇವಿಯ ವಾಹನ ಕತ್ತೆ (ಗದರ್ಭ)ಆಗಿದೆ. ಶುಭಂಕರಿ:ದೇವಿಯ ರೂಪವು ದುಷ್ಟರಿಗೆ ಮತ್ತು ರಾಕ್ಷಸರಿಗೆ ಅತ್ಯಂತ ಭಯಾನಕವಾಗಿ ಕಂಡರೂ,ತನ್ನ ಭಕ್ತರಿಗೆ ಆಕೆ ಯಾವಾಗಲೂ ಶುಭ ಫಲಗಳನ್ನೇ ಕರುಣಿಸುತ್ತಾಳೆ. ಹೀಗಾಗಿ ಆಕೆಯನ್ನು “ಶುಭಂಕರಿ” ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಪೌರಾಣಿಕ ಹಿನ್ನೆಲೆ ಮತ್ತು ಮಹತ್ವ:ಚಂಡ-ಮುಂಡ,ಶುಂಭ-ನಿಶುಂಭ ಮತ್ತು ರಕ್ತಬೀಜಾಸುರನಂತಹ ಕ್ರೂರ ರಾಕ್ಷಸರನ್ನು ಸಂಹರಿಸಲು ಪಾರ್ವತಿ ದೇವಿಯು ತನ್ನ ಚಿನ್ನದ ಬಣ್ಣದ ಚರ್ಮವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿ ಈ ಉಗ್ರ ರೂಪವನ್ನು ತಳೆದಳು ಎಂದು ಪುರಾಣಗಳು ಹೇಳುತ್ತವೆ.ವಿಶೇಷವಾಗಿ ರಕ್ತಬೀಜಾಸುರನ ರಕ್ತದ ಪ್ರತಿ ಹನಿಯೂ ನೆಲಕ್ಕೆ ಬಿದ್ದಾಗ ಮತ್ತೊಬ್ಬ ರಾಕ್ಷಸ ಹುಟ್ಟದಂತೆ ಆತನ ರಕ್ತವನ್ನು ಕುಡಿದು ಆತನನ್ನು ಸಂಹರಿಸಿದಳು. ಜ್ಯೋತಿಷ್ಯ ಶಾಸ್ತ್ರದ ಪ್ರಕಾರ,ಕಾಳರಾತ್ರ ದೇವಿಯು ಶನಿ ಗ್ರಹವನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸುತ್ತಾಳೆ.ಆದ್ದರಿಂದ ದೇವಿಯ ಆರಾಧನೆಯಿಂದ ಶನಿ ದೋಷಗಳು ನಿವಾರಣೆಯಾಗುತ್ತವೆ. ಪ್ರಸಾದ ಮತ್ತು ಹೂವು:ಕಾಳರಾತ್ರಿ ದೇವಿಗೆ ಬೆಲ್ಲ ಅಥವಾ ಬೆಲ್ಲದಿಂದ ಮಾಡಿದ ಸಿಹಿತಿಂಡಿಗಳನ್ನು ನೈವೇದ್ಯವಾಗಿ ಅರ್ಪಿಸುವುದು ಅತ್ಯಂತ ಶ್ರೇಷ್ಠ. ದೇವಿಗೆ ರಾತ್ರಿ ರಾಣಿ(ರಾತ್ರಿ ಅರಳುವ ಜಾಸ್ಮಿನ್)ಅಥವಾ ಕೆಂಪು ದಾಸವಾಳದ ಹೂವುಗಳು ಪ್ರಿಯವಾದವು. ಪ್ರಾರ್ಥನಾ ಮಂತ್ರ:
”ಏಕವೇಣೀ ಜಪಾಕರ್ಣಪೂರ
ನಗ್ನಾ ಖರಾಸ್ಥಿತಾ |
ಲಂಬೋಷ್ಠೀ ಕರ್ಣಿಕಾಕರ್ಣೀ
ತೈಲಾಭ್ಯಕ್ತಶರೀರಿಣೀ ||
ವಾಮಪಾದೋಲ್ಲಸಲ್ಲೋಹಲ
ತಾಕಂಟಕಭೂಷಣಾ |
ವರ್ಧನಮೂರ್ಧಧ್ವಜಾ ಕೃಷ್ಣಾ
ಕಾಳರಾತ್ರಿರ್ಭಯಂಕರೀ ||”
